Էլենը վերցնում է սև մատիտն ու սկսում նկարել։ Փոքրիկ աղջկա դեմքի ուրվագծերը աստիճանաբար նշմարվում են թղթի վրա։ 18-ամյա Էլեն Ղազարյանի ստեղծած կոմիքսի կերպարը սովորական աղջիկ չէ․ նա երեխա է, որը զգում է բնության ցավն ու ահազանգում հողի աղակալման խնդրի մասին։
Ինչպե՞ս Էլենը ընտրեց թեման
Ալտերնատիվ երիտասարդական կենտրոնում, որի անդամ է Էլենը, զրույցները երկար են տևել, մինչև Էլենը որոշել է կոմիքսով պատմել բնապահպանական խնդրի մասին։ Էլենը սկզբում ուզում էր սովորական տեղեկատվական գրքույկ պատրաստել, բայց ընկերների խորհրդով որոշեց այլ ճանապարհ ընտրել։ «Նաև նկարել եմ կարողանում, իդեալական համադրություն էր ինձ համար»,- ժպտալով պատմում է նա։
«Կանաչ սիրտ»-ում աղջնակի ընկերները կենդանիներն ու բույսերն են
«Ես հերոսիս նկարեցի թղթի վրա ու քանի որ քիչ ժամանակ ունեի, խնդրեցի, որ ԱԲ-ն դրա թվային տարբերակն ստեղծի»,- պատմում է Էլենը, որն արդեն 3 տարի է՝ ակտիվ բնապահպանական գործունեություն է ծավալում։ Ապագա ագրոէկոլոգի համար թեմայի ընտրությունը պարզ էր։ «Մեր շուրջը մի շարք էկոլոգիական խնդիրներ կան, որոնց ազդեցությունն անասելի մեծ է։ Բայց ես նկատել էի, որ շատ քիչ տեղերում են հողի խնդիրների մասին խոսում, մանավադ եթե հաշվի առնենք, որ Հայաստանի տնտեսության մեծ մասը հիմնված է գյուղատնտեսության վրա»։
Հայաստանում հողերի աղակալումը ուժգնացող խնդիր է
Կոմիքսի ետևում ծածկված է մի իրականություն, որը Հայաստանում հազիվ է քննարկվում․ մեր գտած վերջին՝ 2016-ի տվյալներով մոտ 30,000 հեկտար հող էր աղակալած, ինչը լուրջ սպառնալիք է ներկայացնում սննդային անվտանգության ու գյուղատնտեսության կայունության համար։
Հողի աղակալումը պարզ տեխնիկական խնդիր չէ։ Այն շուրջ 80 երկրի էկոլոգիական խնդիրներից է։ Դա այն երևույթն է, երբ, օրինակ, սխալ ոռոգման պատճառով հողի մեջ չափից շատ աղեր են կուտակվում։ Սա ազդում է հողի բերրիության, ջրային ռեսուրսների, կենսաբազմազանության վրա։
Հայաստանում հողի դեգրադացիան և անապատացումը պայմանավորված են ինչպես բնական, այնպես էլ մարդկային գործոններով։ Բնական պատճառները գալիս են կլիմայական փոփոխությունից (որոնք էլ իրենց հերթին մեծապես պայմանավորված են մարդկանց գործողություններով)․ երաշտների և ավազային փոթորիկների կամ էլ չափից շատ անձրևների պատճառով հողում մի շարք աղեր են կուտակվում։
Արևմտյան մարզերում` մասնավորապես Արմավիրի և Արարատի գյուղատնտեսական տարածքներում, հետազոտությունները ցույց են տվել հողի վերին շերտերում աղերի զգալի կուտակում, ինչը պոտենցիալ նվազեցնում է հողի բերքատվությունը։ Պետական գերատեսչությունները, սակայն, չեն շտապում այս խնդրին ուղղված հստակ ծրագրեր կամ ռազմավարություններ մշակել։
Սրան զուգահեռ 2024 թվականի հունիսին Հայաստանում մեկնարկել է ՄԱԿ-ի Գյուղատնտեսական հողերի ռեկարբոնիզացիա (RECSOIL) նախագիծը, որի նպատակը հողի դեգրադացիայի դեմ պայքարն ու գյուղատնտեսական կայունության բարձրացումն է։
Բնապահպանությունը՝ որպես ապրելակերպ
Էլենը հողերի աղակալումը համարում է խիստ կենսական խնդիր Հայաստանում։ Նրա համար բնապահպանությունը պարզ ակտիվիզմից ավելին է։ «Բնապահպանությամբ զբաղվելը պիտի սովորություն լինի»,- ասում է նա։ Նրա «Կանաչ սիրտ»-ի հերոսն անուն չունի, որպեսզի յուրաքանչյուր երեխա կարողանա իրեն նույնացնել նրա հետ։
Էլենն ասում է, որ կուզենա կոմիքսը շարունակական դարձնել․ «Մեր մոլորակը այնքա՜ն գեղեցիկ է, ես ուզում եմ, որ 100, 1000 ու 10000 տարի հետո էլ ինձ նման երիտասարդները հիանան դրա գեղեցկությամբ»։
Գլխավոր լուսանկարը՝ Էլեն Ղազարյանի «Կանաչ սիրտ» կոմիքսից