Journalist.am-ի հյուրն է Հովինե Խեչոյանը` հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի, ով արդեն երկար տարիներ դասավանդում է Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանի Բարալեթ գյուղում: Զրույցի ընթացքում կքննարկենք հայկական կրթության պահպանության հարցերը Վրաստանում, տեղական իշխանությունների վերաբերմունքը հայկական դպրոցներին, ինչպես նաև լեզվի ու ազգային ինքնության պահպանման հիմնական խոչընդոտները։
-Տիկին Խեչոյան, խնդրում եմ պատմել Ձեր մանկավարժական ուղու մասին։ Ինչպե՞ս սկսվեց ձեր գործունեությունը որպես ուսուցչուհի:
-Իմ մասնագիտական ուղին սկսվել է բոլորովին այլ ոլորտից. ես ավարտել եմ Երևանի պետական համալսարանի հայ բանասիրության ֆակուլտետի ժուռնալիստիկայի բաժինը: Մանկավարժ դարձա, կարելի է ասել, անհրաժեշտության բերումով։ Քանի որ ես բանասիրական լավ հիմք ունեի, որոշեցի փորձել ինձ մանկավարժության մեջ։ Արդեն 15 տարի է, ինչ դպրոցում եմ: Ժամանակի ընթացքում դա պարզապես աշխատանքից վերածվեց նվիրումի:
-Ո՞րն է օտար երկրում հայկական դպրոցում աշխատելու Ձեր ամենամեծ մոտիվացիան:
-Ամենամեծ մոտիվացիան մեր սաների աչքերում մեր պատմության, մեր մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրությունը տեսնելն է։ Մենք պետք է ապահովենք, որ այս երեխաները լինեն հայկական ինքնագիտակցություն ունեցող անհատներ։ Այստեղ կրթությունը նույնանում է ազգապահպանման հետ:
-Ինչպե՞ս է ապահովվում և պահպանվում հայկական կրթության որակն ու մակարդակը Վրաստանում, մասնավորապես Ջավախքում: Որո՞նք են հիմնական մարտահրավերները կրթական ծրագրերի առումով:
-Հայկական կրթության որակը պահպանվում է հիմնականում ներքին կազմակերպվածության և պահանջկոտության միջոցով։ Լինում են նաև վերապատրաստումներ: Հիմնական մարտահրավերը երկլեզու միջավայրի պայմաններում մեր ծրագրերը հավասարակշռելն է: Մենք պարտավոր ենք դասավանդել ինչպես Վրաստանի պետական ծրագիրը (ներառյալ վրացերեն լեզուն և գրականությունը), այնպես էլ հայոց լեզուն և գրականությունը:
-Ինչպե՞ս եք գնահատում Վրաստանի կառավարության վերաբերմունքը հայկական դպրոցների նկատմամբ:
-Մեր դպրոցները ֆինանսավորվում են պետական բյուդջեից, և մենք աշխատում ենք նույն օրենսդրական դաշտում։ Սա դրական է։ Սակայն երբեմն նկատում ենք նաև անտարբերություն՝ կապված, օրինակ, հայկական դասագրքերի հետ: Երբեմն աշակերտների թիվն ավելի մեծ է լինում, քան գրքերինը` ստիպված, մի քանի աշակերտ մեկ գրքով են սովորում: Կառավարությունը հիմնականում կենտրոնանում է վրացերենի ինտեգրման վրա, ինչը, կարծում եմ, հասկանալի է:
-Ինչպիսի՞ զարգացումներ եք կանխատեսում հայկական կրթության ապագայի վերաբերյալ Ախալքալաքում: Ո՞րն է այս առնչությամբ Ձեր ամենամեծ մաղթանքը կամ առաջարկը:
-Ես լավատես եմ, քանի դեռ ունենք այնպիսի ծնողներ, որոնք գիտակցում են մայրենի լեզվի կարևորությունը, այն չի մոռացվի: Իմ ամենամեծ մաղթանքը Հայաստանի և Վրաստանի կառավարությունների միջև կրթական ոլորտի ամուր և հստակ ռազմավարության մշակումն է, որը կընդլայնի հայկական դպրոցների ինքնավարությունն ու կապահովի երկարաժամկետ ֆինանսական աջակցության տրամադրում:
-Վերջում, որպես մանկավարժ, ի՞նչ ուղերձ կհղեք Վրաստանում բնակվող հայ երիտասարդներին:
-Մի՛ կտրվեք ձեր արմատներից: Մի՛ մոռացեք, որ ձեր մշակութային հարստությունը հայոց լեզուն է, մեր պատմությունը և գրականությունը։ Ես ուզում եմ ավարտել մեծանուն բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի հավերժական խոսքերով.
«Ու տե՛ս, որդիս, ո՛ւր էլ լինես,
Այս լուսնի տակ ո՜ւր էլ գնաս,
Թե մո՛րդ անգամ մտքիցդ հանես,
Քո մա՜յր լեզուն չմոռանա՛ս»։