03.09.2026
Կատեգորիա
Ֆակուլտետային
Յան
2026 թվականի մարտի 4-ին Երևանի պետական համալսարանի Ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում տեղի ունեցավ գեշտալտ-թերապևտ, դիպլոմավորված մանկավարժ և նախադպրոցական կրթության խորհրդատու Յան Հիտցերոյի (Համբուրգ, Գերմանիա) դասախոսությունը

Դասախոսությունը «Երեխաների չորս հիմնարար հոգեբանական պահանջները» (The Four Basic Psychological Needs of Children) թեմայի շրջանակներում էր, որի ընթացքում բանախոսը պատասխանեց այն հարցին, թե ինչպես է ժամանակակից մեդիամիջավայրը ազդում երեխայի անձի ձևավորման վրա։ Դասախոսության տեսական հիմքը գերմանացի հոգեբան Կլաուս Գրաուվեի կոնսիստենտության տեսությունն էր, ըստ որի մարդու հոգեբանական բարեկեցությունը պայմանավորված է չորս հիմնարար պահանջների բավարարմամբ՝ կողմնորոշման և վերահսկողության (ա), հաճույքի ձգտման և ցավից խուսափման (բ), կապակցվածության կամ կապվածության (գ), ինչպես նաև ինքնագնահատականի պահպանման և պաշտպանության (դ)։

Դասախոսության ընթացքում առանձնահատուկ հետաքրքրություն առաջացրեց այն հարցի քննարկումը, թե ինչպես է թվային մեդիամիջավայրը և սոցիալական մեդիան հանդես գալիս որպես յուրօրինակ նշանային համակարգ, որի միջոցով երեխան մեկնաբանում է սոցիալական իրականությունը և իր տեղը այդ իրականության մեջ։ Մեդիաբովանդակությունը ձևավորում է ընկալման, վարքագծի և ինքնագնահատականի որոշակի մոդելներ՝ ստեղծելով խորհրդանշական միջավայր, որտեղ սոցիալականացման գործընթացը զարգանում է արդեն ֆիզիկական իրականությունից դուրս։

Բանախոսը նշեց, որ ժամանակակից մեդիաբովանդակությունը հաճախ գերհագեցած է տեսողական ազդակներով և կազմակերպված է ալգորիթմների միջոցով։ Ակնթարթային խրախուսման մեխանիզմները ստեղծում են հոգեբանական պահանջների բավարարման զգացում, սակայն իրականում հազվադեպ են ապահովում դրանց լիարժեք  իրագործումը/դրսևորումը կյանքում։ Արդյունքում երեխան ստանում է ճանաչման և հաճույքի խորհրդանշական ազդանշաններ՝ օրինակ «լայքերի» կամ «դրական մեկնաբանությույնների» միջոցով, որոնք կարող են փոխարինել կենդանի հաղորդակցության, համատեղ գործունեության և իրական ձեռքբերումների փորձին։

Խնդրի նշանագիտական կողմը հատկապես նկատելի է ինքնագնահատականի ձևավորման ոլորտում։ Սոցիալական մեդիան ստեղծում է մշտական խորհրդանշական համեմատության տարածք, որտեղ հավանության և ճանաչման նշանները սկսում են հանդես գալ որպես անձնական արժեքի կամ ինքնագնահատականի ցուցիչներ։ Սա կարող է երեխաների և դեռահասների (և ոչ միայն նրանց) մոտ ձևավորել արտաքին գնահատականների նկատմամբ կախվածություն և ինքնագնահատականի անկայունություն։ Դասախոսության ավարտին Յան Հիտցերոն ընդգծեց պահանջակենտրոն դաստիարակության մոտեցման կարևորությունը, որը ենթադրում է երեխաների մոտ հստակ սահմանների՝ «կարելի»-ի և «չի կարելի»-ի ձևավորումը։ Նրա խոսքով՝ մեդիան չի կարելի դիտարկել միայն որպես տեխնոլոգիական գործիք։ Այն նաև նշանների և իմաստների բարդ տարածք է։ Այս համատեքստում կարևոր են մեդիայի օգտագործման ողջամիտ սահմանները, իրական հաղորդակցական սահմանների զարգացումը։ Այս ամենը օգնում է երեխային ձևավորել կայուն ինքնություն և առողջ հոգեբանական զարգացում։ 

Դասախոսությունը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց ուսանողների և մասնակից պրոֆեսորադասախոսական անձնակազմի մոտ և առիթ դարձավ քննարկելու ավելի ընդգրկուն մի խնդիր, այն է՝ ինչպես է մեդիամիջավայրը որպես նշանային տարածք ազդում թվային դարաշրջանում մարդու սոցիալականացման, հաղորդակցության և անձի ձևավորման գործընթացների վրա։