Ֆրանց Կաֆկան համաշխարհային գրականության ամենախորհրդավոր և հոգեբանորեն բարդ ընկալելի հեղինակներից մեկն է։ Նրա ստեղծագործություններում մշտապես զգացվում են վախը, անհանգստությունը, միայնությունն ու մարդու օտարացումը հասարակությունից։ Սակայն այդ թեմաները պատահական չէին․ դրանք գալիս էին հենց Կաֆկայի անձնական կյանքից և հոգեբանական պայքարից։
Կաֆկան մանկուց ունեցել է բարդ հարաբերություններ իր հոր հետ։ Նրա հայրը՝ Հերման Կաֆկան, խիստ, պահանջկոտ և իշխող բնավորություն ուներ, իսկ Ֆրանցը՝ զգայուն և ներամփոփ մարդ էր։ Գրողը հաճախ էր զգում, որ երբեք չի կարող բավարարել հոր սպասումները։ Այս ներքին ճնշումն ու վախը հետագայում դարձան նրա հոգեբանական խնդիրների հիմնական պատճառներից մեկը։ «Նամակ հորը» ստեղծագործության մեջ Կաֆկան բացահայտ գրում է, թե որքան ճնշված և անինքնավստահ էր իրեն զգում հոր ներկայությամբ։ Նա նույնիսկ նշում էր, որ մանկուց սովորել էր վախենալ, լռել և սեփական ցանկությունները թաքցնել։
Կաֆկայի մոտ հաճախ նկատվում էին տագնապային վիճակներ և ինքնամեկուսացման հակում։ Նա դժվարությամբ էր շփվում մարդկանց հետ, չէր սիրում աղմկոտ միջավայրեր և իրեն հաճախ օտար էր զգում հասարակության մեջ։ Նրա օրագրերից կարելի է հասկանալ, որ նա անընդհատ պայքարում էր ներքին անհանգստության, անորոշության և կյանքի իմաստի հարցերի հետ։ Գրողը շատ էր մտածում մահվան, ձախողման և մարդկային անզորության մասին։
Այս հոգեվիճակները հստակ արտահայտվում են նաև նրա ստեղծագործություններում։ «Կերպարանափոխություն» վիպակում գլխավոր հերոս Գրեգոր Զամզան մի օր արթնանում է՝ վերածված հսկայական միջատի։ Այս տարօրինակ կերպարանափոխությունը գրականության մեջ հաճախ դիտվում է որպես մարդու ներքին օտարման խորհրդանիշ։ Գրեգորը դառնում է ավելորդ սեփական ընտանիքի համար, չի կարողանում հաղորդակցվել մարդկանց հետ և աստիճանաբար մեկուսանում աշխարհից։ Սա շատ նման է հենց Կաֆկայի հոգեբանական վիճակին, քանի որ նա նույնպես հաճախ իրեն «օտար» էր զգում շրջապատում։
Կաֆկան տառապում էր նաև ինքնավստահության պակասից։ Չնայած իր տաղանդին՝ նա հաճախ չէր հավատում սեփական արժեքին։ Նա նույնիսկ խնդրել էր իր ընկերոջը՝ Մաքս Բրոդ-ին, իր մահից հետո այրել ձեռագրերը։ Սակայն Բրոդը չկատարեց այդ ցանկությունը, և արդյունքում Կաֆկայի ստեղծագործությունները դարձան համաշխարհային գրականության կարևորագույն էջերից մեկը։
Գրողի կյանքը ծանրացավ նաև առողջական խնդիրների պատճառով։ Նա հիվանդ էր տուբերկուլյոզով, ինչը ավելի էր խորացնում նրա հոգեկան լարվածությունն ու միայնության զգացումը։ Կաֆկան հաճախ էր զգում, որ կյանքը կորցնում է իր իմաստը, իսկ մարդը մնում է անպաշտպան անհասկանալի աշխարհի առաջ։ Այդ գաղափարը հատկապես նկատելի է «Դատավարություն» և «Դղյակ» ստեղծագործություններում, որտեղ հերոսները պայքարում են անհասկանալի և ճնշող համակարգերի դեմ։
Ֆրանց Կաֆկայի հոգեբանական խնդիրները ոչ միայն ձևավորեցին նրա անհատականությունը, այլ նաև դարձան նրա գրականության հիմքը։ Նրա ստեղծագործությունները մինչև այսօր շարունակում են հուզել մարդկանց, քանի որ արտահայտում են այնպիսի զգացումներ, որոնք ծանոթ են շատերին՝ վախ, միայնություն, անորոշություն և սեփական տեղը գտնելու դժվարություն։ Կաֆկան ցույց տվեց, որ մարդու ներքին պայքարը երբեմն կարող է դառնալ մեծ արվեստի աղբյուր։